سیستم دانخوری

مروری بر” تهویه حداقلی” در واحدهای پرورشی طیور و کاربرد آن در فصول سرد

چکیده:

تهویه حداقلی برای انجام عملیات تهویه با حداقل نیاز برای پرنده در نظر گرفته می شود تا مانع از هدر رفتن حرارت سالن گردد. این نوع تهویه برای خنک کردن سالن و پرنده در دمای بالا (تابستان) مناسب نیست.هوای تازه وارد سالن شده،هوای مرده از سالن خارج شود، در حالیکه دمای دمای مورد نیاز حفظ شود. تهویه حداقل در تمام فصول سال استفاده می شود،در هر مرحله از چرخه تولید که باشد. ولی معمولا در آب و هوای سرد و فصل زمستان مورد استفاده است. تهویه حداقل برای خنک کردن سالن و پرنده در دمای بالا مناسب نیست و باید حرکت هوای بسیار کمی در سطح پرنده میتوان استفاده کرد. از الزامات سیستم تهویه حداقل که باید بدرستی عمل کند عبارتنداز:حذف رطوبت، دادن اکسیژن لازم برای سوخت و ساز، کنترل رطوبت نسبی حفظ بستر مناسب این سیستم مستقل از درجه حرارت و توسط یک تایمر متصل به فن های تهویه حداقل در یک سیکل زمانی مشخص دمای سالن را | کنترل میکند(خاموش روشن). هوای ورودی از طریق ورودی های کنار دیوار (اینلت ها) وارد سالن می شود. تهويه حداقلي عبارت است از حداقل ميزان تهويه (جابجايي هوا) لازم براي حفظ تمامي پتانسيلهاي ژنتيكي از طريق تأمين مقاديرکافی اکسيژن و حذف مواد و گاز هاي زايد ناشي از رشد و سوخت و ساز از محيط پرورش پرنده ها می باشد.

کلمات کلیدی: تهویه حداقلی، ضریب تبدیل غذایی، مرغ گوشتی، اینلت.

 

مقدمه:

مقصود ما از تهويه مزارع پرورشی طیور، حذف گازهای زائد نظير دی اکسيد کربن، آمونياک، رطوبت بيش از حد نياز و منوکسيد کربن، تامين هوای تازه، تامین اکسيژن ، ، حذف گرمای اضافیو به عبارت بهتر تنظیم دما و تامين شرایط لازم جهت خنک کردن پرنده ها و به بيان ساده تر ايجاد شرايط رفاه طيور می باشد.

تأمين شرايط مطلوب پرورشی باعث بهره وری بيشتر ، افزايش راندمان توليد و در نتيجه دستيابی به حداکثر سود اقتصادی می گردد . با احداث سالنهای با عايق بندی خوب ، مجهز به سيستم گرمايشی و سرمايشی مناسب و تهويه مؤثر در فصول مختلف سال می توانیم شرايط مطلوب پرورش را در سالن خود ايجاد نماييم . سالن های مجهز مرغداری بايستی به گونه ای طراحی شوند که بتوان در آن ها ، در هوای گرم دمای سالن را کاهش داد ،در هوای سرد دمای سالن را حفظ کرد و ضمناً شرايط بستر و کيفيت هوای سالن را در سطح مطلوبی نگه داشت.

 

سالن مرغداری و سیستم تهویه

۲ نوع پایه از سیستم تهویه وجود دارد: طبیعی و مصنوعی.

طبیعی (باز گذاشتن پنجره ها) که می تواند ، بدون کمک مکانیکی و همراه با کمک مکانیکی باشد و مصنوعی (کنترل شرایط محیط زیست سالن) که می تواند: حداقلی ، انتقالی ،تونلی ، پدهای تبخیری  ، مه پاش و رطوبت ساز باشد.

تهویه طبیعی:

باز گزاردن پنجره ها (اینلت ها) تهویه طبیعی مربوط به باز گذاشتن پرده های اطراف سالن، درپوشها و یا درها می باشد. تهویه طبیعی شامل باز کردن اینلتهای موجود در اطراف سالن به منظور ایجاد پدیده همرفتی گرمای موجود در سالن به خارج از سالن می باشد. پرده های جداری رایج ترین شکل تهویه طبیعی می باشند. زمانی که هوا گرم می شود پرده ها باز شده و اجازه ورود هوای بیرون داده می شود، زمانی که هوا سرد می شود پرده ها به منظور عدم جریان هوای سرد به داخل بسته می شوند. تهویه جداری(با اینلت یا پرده) نیازمند مدیریت 24 ساعته شرایط محیط زیست می باشد تا به گونه ای مطلوب کنترل گردد. بررسی مداوم شرایط و تنظیم پرده های جداری به منظور تصحیح برای عواملی نظیر درجه حرارت، رطوبت، سرغت و مسیر باد به طور روزانه مورد نیاز است. باز کردن جداره ها و تهویه طبیعی سالن در حال حاظر کمتر رایج است چرا که مدیریت گله های بزرگ نیازمند کنترل شرایط محیط زیست سالن که شامل ارائه شرایط بهتر زنده مانی، نرخ رشد، ضریب تبدیل مطلوب خوراک و راحتی پرنده است می باشد.

در زمان باز بودن پرده های جداری حجم بزرگی از هوای بیرون وارد سالن شده که این امر تساوی شرایط داخل و خارج سالن را به همراه دارد. پرده های جداری تنها زمانی که درجه حرارت خارج سالن نزدیک به درجه حرارت داخل سالن باشد کارساز است. نرخ تهویه در این سیستم وابسته به سرعت باد خارج سالن و توانایی و همیاری فنها در بهبود موثر چرخش هوا می باشد. درآب و هوای گرم و داغ با حداقل سرعت باد، فنها ایجاد باد سرد و خنک می کنند. مه پاشها و یا رطوبت سازها باید مورد استفاده قرار گیرند به همراه فنها، چرا که این عمل باعث ایجاد تاثیر ثانویه در سطح سرما می گردد.

در آب و هوای سرد، زمانی که پرده ها در سطح کوچکی بازند، هوای سنگین خارج با حداقل سرعت وارد شده و سریعاً به کف سالن سقوط می کند که باعث ایجاد سرما و خیسی بستر می گردد. در زمان مشابه هوای گرمی که از سالن خارج می شود می تواند منجر به شناوری درجه حرارت بیشتر گردد. در هوای سرد چرخش فنها به درهم آمیختن هوای سرد ورودی با هوای گرم داخل کمک میکند. در هوای سرد عملکرد اتوماتیک پنجره ها و پرده ها مورد نیاز است به همراه فنهای جداری که این مجموعه به وسیله تایمرهای مجهز به ترموستات عملیاتی می شوند.

تهویه مصنوعی

کنترل شرایط محیط زیست سالن تهویه فشار منفی رایج ترین روش تهویه مورد استفاده جهت کنترل شرایط محیط زیست سالن می باشد. کنترل بهتر نرخ مبادله جریان هوا و تهیه الگوهای جریان باد باعث ایجاد یکنواختی شرایط در داخل سالن می گردد . سیستم تهویه فشار منفی از فن های الکتریکی به منظور کشش هوای خارج از سالن به داخل و در نتیجه ایجاد فشار منفی مورد استفاده قرار میگیرد . در واقع این سیستم باعث ایجاد قسمتی از خلا ( فشار منفی یا ساکن) در داخل سالن شده که نتیجه آن عبور هوای خارج و یا جریان آن از طریق پنجره های کناری و کنترل این چرخش می باشد. سرعت هوایی که وارد سالن می گردد از طریق میزان خلائی که در داخل سالن وجود دارد تعیین می شود.

در این چرخش یک نوع عملکرد متقابل از ظرفیت فن ها و مساحت پنجره های ورود هوا وجود دارد. کلید رسیدن به فشار منفی درست و صحیح و یا فشار ساکن، تطبیق اندازه واحدهای جداری با شمار وعملکرد فن ها می باشد. سیستم های کنترل مکانیکی به طور خودکار تنظیم پنجره های جداری و میزان باز شدن آنها و شمار فن هایی که باید عملیاتی شوند را به طور خودکار کنترل می کند. میزان فشار داخل سالن را می توان از طریق فشارسنج هایی که با دست حمل می شوند و یا بر روی دیوار سالن نصب شده اند بدست آورد. همچنان که جوجه های گوشتی رشد می کنند، نرخ تهویه باید افزایش یابد. کنترل اتوماتیک فنها باید زمانی که نیاز به عملیاتی شدن آنها می باشد آغاز گردد. تمامی موارد ذکر شده از طریق تجهیز سالن با سنسورهای درجه حرارت و یا ترموستاتهایی که در مرکز سالن در بالای سر جوجه ها قرار داده شده اند قابل دسترس اند.

تهویه حداقلی:

تهویه حداقلی برای انجام عملیات تهویه با حداقل نیاز برای پرنده در نظر گرفته می شود تا مانع از هدر رفتن حرارت سالن گردد. این نوع تهویه برای خنک کردن سالن و پرنده در دمای بالا (تابستان) مناسب نیست.

هوای تازه وارد سالن شده،هوای مرده از سالن خارج شود، در حالیکه دمای دمای مورد نیاز حفظ شود. تهویه حداقل در تمام فصول سال استفاده می شود،در هر مرحله از چرخه تولید که باشد. ولی معمولا در آب و هوای سرد و فصل زمستان مورد استفاده است. تهویه حداقل برای خنک کردن سالن و پرنده در دمای بالا مناسب نیست و باید حرکت هوای بسیار کمی در سطح پرنده میتوان استفاده کرد. از الزامات سیستم تهویه حداقل که باید بدرستی عمل کند عبارتنداز:حذف رطوبت، دادن اکسیژن لازم برای سوخت و ساز، کنترل رطوبت نسبی حفظ بستر مناسب این سیستم مستقل از درجه حرارت و توسط یک تایمر متصل به فن های تهویه حداقل در یک سیکل زمانی مشخص دمای سالن را | کنترل میکند(خاموش روشن). هوای ورودی از طریق ورودی های کنار دیوار (اینلت ها) وارد سالن می شود.

تهويه حداقلي عبارت است از حداقل ميزان تهويه (جابجايي هوا) لازم براي حفظ تمامي پتانسيلهاي ژنتيكي از طريق تأمين مقاديرکافی اکسيژن و حذف مواد و گاز هاي زايد ناشي از رشد و سوخت و ساز از محيط پرورش پرنده ها می باشد. ميزان گاز دی اکسيد کربن در هوائ ی که ما تنفس ميکنيم در حدود ۴٠٠ قسمت در ميليون  می باشد، با افزايش ميزان دی اکسيد کربن ، ميزان اکسيژن در هوا کاهش مي یابد در شرایط تهويه نامناسب حتی اگر دمای مناسبی هم داشته باشيم ميزان دی اکسيد کربن مي تواند به ١٠٠٠٠ قسمت در ميليون هم برسد . تمامی جوجه ها در هر نقطه جغرافيايی از جهان که باشند، نيازمند تهويه حداقلی هستند.

تهويه حداقلی اکسيژن لازم برای تنفس جوجه ها را تامين نموده و در عين حال سرعت جريان هوای ناچيزی ر ا در سطح آن ها باعث می شود .

پرنده ها تا قبل از ١٤ روزگی توانايی تنظيم دمای بدن خود را ندارند. سرعت بالای جريان هوا د ر ١٤ روز اول زندگی جوجه ها ، منجر به سرما خوردن، عدم يکنواختی، آسيت، کاهش مصرف آب و دان، رشد ضعيف و بالا رفتن ضريب تبديل غذايی خواهد شد . نکته مهم اين است که ميزان دی اکسيد کربن در هوای تنفسی جوجه ها را زير ٣٠٠٠ قسمت در ميليون نگه داریم . از اثرات منفی افزايش ميزان دی اکسيد کربن در هوای تنفسی پرندگان ميتوان به کاهش فعاليت آن ها ، احتمال بروز

دهيدراتاسيون ،کاهش مصرف دان و در نتيجه وزنگيری نامناسب د ر هفته اول پرورش و در نهايت افزايش احتمال بروز آسيت اشاره کرد. تهويه حداقلی بايستي از هرگونه سيستم کنترل دمايي مستقل بوده و بهترين عملكرد را زماني دارد که با يك تايمر و ترموستات عمل نماید. يك سيكل فعاليت تايمر هيچگاه نبايد از ١٠ دقيقه بيشتر باشد و سيكل فعاليت مطلوب براي ما يك سيكل ۵ دقيقه اي است . حداقل مدت زمان فعاليت هواکش ها بايستي ٢٠ درصد از زمان چرخه باشد (يك چرخه ۵

دقيقه اي يعني هواکش ها يك دقيقه روشن و ۴ دقيقه خاموش باشند.) هر زمان که کیفیت هواي سالن رو به وخامت بگذارد (مقدار CO2 سالن به بیش ازppm  3000 برسد)، بايستي به مدت زمان روشن بودن هواکش ها افزوده و از مدت زمان خاموشي آن ها بكاهيد تا طول مدت زمان سيكل تغيير نكند . زيرا اگر به مدت زمان خاموشي هواکش ها هم مثل مدت زمان روشن بودن آن ها اضافه کنيم، درصد زمان روشن بودن هواکش ها تغيير نخواهد آرد و در نتيجه در کیفيت هواي سالن نيز بهبودي ايجاد نمی شود.

حداقل زمان فعاليت فن ها بايستي در حدود يك دقيقه باشد و اين مدت با توجه به عرض سالن يا مدت زمان لازم براي جابجايي هوا از ورودي ها تا تاج سالن يعنی جايي که هواي ورودي گرم و منبسط شده و از رطوبت نسبي آن کاسته مي شود، تعيين مي گردد. هواي گرم شده از قسمت تاج سالن به سمت پايين و در جايي که پرنده ها هستند رفته و اکسيژن لازم براي جوجه ها را تامين نموده و رطوبت، گازها و مواد زاید توليد شده توسط بستر، پرنده ها و سيستم گرمايش سالن را حذف مي نماید. لازم است اين هوا قبل از برگشتن به بالا و بيرون رانده شدن توسط هواکش ها، درتمام سالن پخش شود تا مطمئن شويد که تهويه به طور مناسبی در کل سالن انجام گرفته است.

در تهويه حداقلی تنظيم سرعت جابجايی هوا بر هر عامل ديگری مقدم است که برای دستيابی به اين مهم ، بايستی همواره بين تعداد و ظرفيت هواکش ها با دريچه های ورودی هوا تناسب وجود داشته باشد

در صورتيکه تهويه حداقلی رضايتبخش نباشد، برای تصحيح آن بايد حجم هوای ورودی را با افزايش فعاليت تايمر و يا اضافه کردن هواکش، افزايش داد.

برای خشک نگه داشتن بستر تنها راه گرم کردن هواست . با گرم شدن، هوا، منبسط شده و توانايی آن در نگهداری رطوبت افزايش پيدا می کند. هوای گرم به سمت بالا حرکت می کند . گرمترين هوای سالن را در بالاترين نقطه آن خواهيم داشت.

هوای ورودی به سالن بايستی با اين هوای گرم مخلوط شود تا برای جوجه ها به طرز مناسبی قابل استفاده باشد. برای رسيدن به ا ين هدف لازم است که فشار سالن را در حد مناسبی تنظيم نماييد.

در صورتي که هوای ورودی به سالن سرعت پايينی داشته باشد، باعث هدايت شدن هوا به سمت کف و سرما خوردن جوجه ها، بستر سرد و در نتيجه افزايش هزينه های مربوط به گرمايش سالن می گردد . در چنين شرايطی لازم است که حتی الامکان نقاطی را که هوا از آن نشت مي شود به طور دائمی درزگيری نموده و از محکم بودن کمربند دور هواکش ها اطمينان حاصل کنید. همچنين بايد دقت کنيد که شاترهای تهويه تابستانی در وضعيت مناسبی قرار داشته و زماني که هواکش خاموش است، به درستی درز گ يری شده باشد و در نهايت اينکه تا زماني که به فشار مناسب در سالن تان برسيد، ظرفيت هواکش ها را افزايش دهید.

چنانچه فشار هوای ورودی به سالن خيلی زياد باشد، هوا در بدو ورود با سرعت به سمت تاج سالن هدايت شده و به علت فشار بالا (سرعت زياد) بدون پایين آمدن و گرم کردن جوجه ها، مستقيماً از طريق هواکش ها خارج می شود و در نتيجه هيچ هوای تازه و گرمی به پرنده ها نخواهد رسيد . در نتيجه اين شرايط، بستر سرد، ميزان آمونياک بسيار بالا، هزينه های گرمايش بالا و کاهش ميزان اکسيژن در سطح جوجه ها را شاهد خواهيم بود بنابراين بايستی برای غلبه بر اين مشکل، ظرفيت هوای ورودی را افزايش دهيم، ظرفيت هواکش ها را تا رسيدن هوای وارد شده به سالن به افت فشار مناسب، کاهش دهيم.

 

مراحل سیستم تهویه حداقلی:

  • مرحله اول تهويه حداقلي که در آن ظرفيت هواکش ها 5 درصد ظرفيت سالن(تعويض هوا هر ٨ دقيقه يكبار) بوده و با يك تايمر کار کرده و تنها مسئول تامين اکسيژن مي باشد. مرحله اول تهويه حداقلي هر زماني كه دماي سالن در حد دماي تنظيم شده يا کمتر از آن باشد فعال می شود.
  • مرحله دوم تهويه حداقلي، به منظور فراهم آوردن شرايط کنترل دما، در صورت نياز، براي جوجه ها و در عين حال سرعت پايين هوا در سطح جوجه ها اعمال مي شود. هواکش ها در مرحله دوم تهويه حداقلي داراي ظرفيتي برابر ٢٠ درصد ظرفيت سالن (ظرفيت تعويض هوا هر ۵ دقيقه يكبار) بوده و تحت کنترل ترموستات کار می کند.

در مرحله اول تهويه حداقلی، بايستی از کانن های هوا يا ورودي های کوچک استفاده شود و در مرحله دوم تهويه حداقلی می بايست از ورودي های کوچک نصب شده روی ديوار جانبی استفاده نمود.

 

کاربردي ترين هواکش ها براي استفاده در سيستم تهويه حداقلی، هواکش هاي با سرعت بالا و درايو مستقيم هستند . اين هواکش ها سريعاً به سرعت حداکثر خود رسيده و يك الگوي ثابت براي انتشار هوا، تقريباً بلافاصله پس از روشن شدن ايجاد می نمايند.

اين هواکش ها بايد قطری برابر با ٩٠٠ ميلی متر داشته و برون ده هوايی اين فنها 5.75 متر مکعب در ثانيه (٣۴۵ مترمکعب در دقيقه يا ٢٠٧٠٠ مترمکعب در ساعت) در فشار در حال کار ۵٠ پاسکال باشد.

هواکشها در ديوار های جانبی، سقف يا ديوار انتهايی نصب شده و برای ورودی هوا نيز از کانن های هوا و يا ورودی های کوچک نصب شده روی ديوار جانبی بهره می گيرند.

اين هواکش ها بايد روي بخش داخلي خود دمپر داشته باشند که در زمان خاموش بودن هواکش ها به طور کامل بسته و درزگيري شده باشند.

تهویه حداقل مناسب باید:

  • تنظیم رطوبت سالن
  • تامین اکسیژن و حذف گازهای مضر
  • حفظ شرایط مناسب بستر

را کنترل نماید.

 

نحوه و چیدمان تهویه حداقل:

رایجترین سیستم تهویه حداقل، تهویه بصورت متقابل، که شامل ورودیهای متعدد بطور مساوی و متقابل و جهت باد یکنواخت در دو طرف سالن ، که ورودی ها به یک دستگیره وینچی یا موتور گریبکس مرتبط است و با باز و بسته شدن بطور خودکار توسط سیستم تعیین میشود.فن های خروجی در دیواره نصب میشود. گاهی اوقات از یک فن تونلی نیز استفاده میشود.فن های تهویه حداقل توسط یک تایمر (روشن اخاموش کنترل میشود. در تهویه حداقل ورودی هوا بر اساس فشار منفی است. با تنظیم درست ورودی هوا و مدیریت فشار منفی سرعت هوایی که از خارج از سالن وارد میشود را می توان کنترل نمود.فشار منفی باید زیاد باشد تا هوا با سرعت بالا به دور از سر پرندگان به سمت مرکز سالن، که هوای گرم است برساند و سپس با هوای گرم مخلوط شده سپس به سمت زمین سقوط کند.اگر فشار منفی کم باشد از سرعت هوا کم می شود، هوای سرد روی سر پرنده می افتد بستر خیس می شود. فشار منفی مناسب سرعت هوای مناسب درسیدن هوا به مرکز سالن هوا و تهویه بهتر.

 

 بنابراین فشار منفی ایده آل در تهویه حداقل بستگی دارد به:

  • عرض سالن و فاصله ای که هوا باید از ورودی تا مرکز سالن برود
  • زاویه سقف داخلی
  • نوع ورودی مورد استفاده
  • مقدار ورودی که باید باز شود

 

اهداف سیستم تهویه حداقلی:

۱- تعویض و جابجایی هوا برای دسترسی به شرایط محیطی سالم ومناسب

۲- تامین مقدار اکسیژن کافی در تمام طول سالن

۳- خروج گازهای مضر

۴- خروج حرارت و رطوبت اضافی

۵- خروج بوی نامطبوع و ذرات گرد و غبار

 

فشار منفی ایده آل برای تهویه حداقلی:

  • عرض سالن و فاصله که هوا باید از ورودی تا مرکز سالن باید برود
  • زاویه سقف داخلی
  • نوع وروردی مورد استفاده
  • مقدار ورودی که باید باز شود.

هدف استفاده از سیستم تهویه حداقلی در زمستان این است که هوای تازه ورودی از اینلت ها  در امتداد سقف حرکت کند. درواقع ما میخواهیم مسیر طی شده توسط هوای سرد را افزایش دهیم تا با هوای گرم جمع شده در سقف ( توسط سیستم گرمایشی و پرنده ) ادغام شود. مشکل بسیاری از ورودی های اینلت این است که هنگام باز شدن هوا به موازات دیواره جانبی وارد میشود ( نه سقف). در نتیجه هوای ورودی باید ۹۰ درجه بچرخد تا بتواند در امتداد سقف حرکت کند که اینکار باعث کاهش سرعت هوای ورودی از اینلت ها خواهد شد. یک راهکار برای حل این مشکل این است که تعداد اینلت‌های ورودی هوا را کم کرده و زاویه اینلت های باقی مانده را افزایش دهیم . به طور مثال نیمی از اینلت‌ها را به طور کامل بسته و نیم دیگر را دوبرابر حالت قبل باز کنیم.

نتیجه گیری:

تهویه حداقلی در واقع یکی از ملزومات علمی و عملی مزارع پرورشی طیور بوده و با توجه پیشرفت های اخیر در زمینه تجهیزات طیور اجرای آن از نظر اقتصادی و افزایش راندمان تولیدی کاملا به صرفه است و توصیه می گردد پرورش دهندگان گرامی به این مهم توجه نمایند.

شرکت صنايع توليدي تجهيزات مرغداري آرين با تولید و تهیه تجهیزات صنعت پرورش طیور به خصوص اقلام مورد نیاز تهویه (اینلت، هواکش و …) و همچنین اجرا و نصب اصولی آن زیر نظر متخصصین امر و با تکیه بر تجارب و پژوهش های خود درصدد تعالی هرچه بیش تر صنعت طیور و جهش تولید در این بخش از صنعت می باشد.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *